Planning voor ophalen suikerbieten wordt sneller en consistenter
De meeste telers van suikerbieten willen het liefst dat hun oogst in november door de coöperatie wordt opgehaald. Maar niet alle telers in Nederland kunnen in die ene maand tegelijkertijd worden bediend. Dus moet er geschoven worden naar andere, minder favoriete maanden. Hoe zorg je dat dit zo consistent en consequent mogelijk gebeurt? CQM maakte er een algoritme voor.
Het seizoen voor het rooien van suikerbieten loopt in Nederland van september tot en met januari. Telers moeten in mei bij de coöperatie aangeven wat hun voorkeur is om de bieten aan de coöperatie te leveren. Die coöperatie is het Nederlandse Cosun. De bieten van zo'n 8000 leden-akkerbouwers worden door Cosun Beet Company bij de telers met machines opgeladen en vervoerd om daarna verwerkt te worden in grote suikerfabrieken in het Brabantse Dinteloord en het Groningse Hoogkerk. Vijf planners van Cosun Beet Company stellen de logistieke planning voor leveringen vast. Een planning die ingewikkelder is dan het lijkt.
Voorkeur
'De voorkeursmaand van de teler is het uitgangspunt voor onze planning', zegt Manous Koopmans, Innovatiemanager Agro Logistiek van Cosun Beet Company. 'In een normaal seizoen rooien de meeste telers bij voorkeur hun bieten medio november. Dan zijn ze maximaal volgroeid en leveren ze de hoogste suikeropbrengst. De telers willen daarom graag dat we de bieten op dat moment komen ophalen. Maar als we dit voor alle telers op hetzelfde moment moeten doen is dat logistiek niet haalbaar. We transporteren jaarlijks gemiddeld 8 miljoen bruto ton aan suikerbieten. Dit zijn per fabriek tijdens de bietencampagne iedere 24 uur circa 1100 vrachten. De hoeveelheden zijn dus gigantisch. Daarom moeten we de verlading spreiden over de campagnemaanden september tot en met januari. Dit houdt in dat de voorkeursmaand van niet alle telers kan worden gehonoreerd. In plaats van november worden zij bijvoorbeeld in oktober ingedeeld. Maar eerder rooien betekent een iets kleinere biet en mogelijk een lagere suikeropbrengst. Later ophalen betekent dat de gerooide bieten langer bij de teler opgeslagen liggen wat de suikeropbrengst en tonnen eveneens negatief kan beïnvloeden.'
Links: Kees Langebeeke, Manager Agro Logistiek - Cosun Beet Company en
rechts: Manous Koopmans, Innovatiemanager Agro Logistiek - Cosun Beet Company
Eerlijk
Cosun Beet Company hanteert daarom een betalingsstructuur met vroeg- en laatleveringspremies, waarbij telers worden gecompenseerd voor het eerder of later ophalen. Koopmans: 'Door de compensatie zorgen we dat alle telers een gelijkwaardige vergoeding voor hun bieten krijgen. Toch willen zij graag dat hun voorkeursmaand wordt gerespecteerd, bijvoorbeeld omdat dit het best in hun eigen seizoensplanning past. Als hun wens keer op keer niet wordt gehonoreerd kan dit als oneerlijk worden ervaren. Hier houden we al jaren in onze planning rekening mee. We hebben spelregels om deze 'oneerlijkheid' zoveel mogelijk te voorkomen.'
Ingewikkeld
Hoewel de spelregels goed doordacht zijn, is het voor de Cosun Beet Company-planners elk jaar een enorme puzzel om een consistente planning voor elkaar te krijgen. Het is namelijk een stuk ingewikkelder dan je zou denken, aldus Koopmans: 'Als je vanwege een overvolle maand één grote teler een maand moet verschuiven, kan dit betekenen dat je vijf kleinere telers ook aan andere maanden moet toewijzen, wat weer een gevolg heeft voor de hoeveelheid bieten en telers in die maanden, enzovoort. Daarnaast zijn er telers die vanwege de grondkwaliteit in hun regio of andere omstandigheden juist eerder of later dan november willen rooien, of telers die hun bieten op meerdere momenten in het seizoen willen aanbieden. Ook kijken we naar de indeling per teler in de afgelopen vijf jaar: hoe vaak is de maandvoorkeur van de teler wel of niet gehonoreerd? Een andere belangrijke factor is de volgorde waarin onze oplaadeenheden in onze ruim 30 regio's de bieten bij de telers ophalen. Dat gebeurt elke campagnemaand in verschillende rondes. Hier houden we allemaal rekening mee. Tot vorig jaar deden we de planning handmatig in Excel. Een zeer tijdrovende en niet toekomstbestendige opgave. Daarom vroegen we CQM om hier een algoritme voor te maken.'
Van complexe puzzel naar eerlijke planning
Vanuit CQM werkten consultants Daniëlle Hendriksen en Jordi Zomer intensief samen met Agro Logistiek van Cosun Beet Company. Daniëlle: ‘Meestal werken we bij CQM aan het optimaliseren van processen. Maar omdat Cosun Beet Company nooit alle wensen van alle telers kan honoreren, kan in de planning nooit iedereen helemaal tevreden worden gesteld. Wel kunnen we een efficiënt en robuust algoritme bouwen, zodat de spelregels goed en consistent mogelijk worden gehanteerd en zo min mogelijk telers worden teleurgesteld.' CQM startte in februari 2025 met het prioriteren en aanscherpen van de spelregels en het vertalen in parameters die het algoritme begrijpt. Daniëlle: 'Per teler voeren we de basisgegevens in: de verwachte hoeveelheid bieten op basis van het aantal hectare, hoe vaak de teler tijdens de campagne wil leveren, zijn voorkeursmaand voor het ophalen en zijn score van de afgelopen vijf jaar. Het model begint met een planning, waarin iedereen naar de opgegeven leveringswens is ingedeeld, maar die niet geheel haalbaar is. Vervolgens doorloopt het algoritme systematisch de spelregels om telers te verplaatsen naar andere maanden, met als doel een oplossing te vinden die optimaal aansluit bij de capaciteitseisen.' In maart 2025 testten en verfijnden CQM en medewerkers van Agro Logistiek het algoritme. In april en mei werd het algoritme voor het eerst voor de planning van de nieuwe bietencampagne toegepast.
Daniëlle Hendriksen (links) en Kees Langebeeke (rechts) bij het lossen van de bieten op het terrein van Cosun in Dinteloord.
Tijdwinst
Wat heeft het nieuwe algoritme Cosun Beet Company opgeleverd? Koopmans: 'In eerste instantie tijdwinst. Het algoritme berekent de beste oplossing in slechts enkele seconden, wat ons handmatig een paar weken kostte. Wel moeten we nog steeds voorbereidingen uitvoeren om het algoritme van de juiste input te voorzien en is finetuning achteraf nodig. Maar waar we voorheen vijf tot zes weken met de planning bezig waren, hebben we nu twee tot drie weken nodig. En dit zal waarschijnlijk nog sneller gaan als we langer met het algoritme werken. Die tijdwinst is belangrijk. Telers willen hun voorkeursmaand het liefst zo laat mogelijk opgeven, omdat zij dan beter weten hoe hun gewas groeit. Door het algoritme kunnen wij een paar weken later plannen, en dat komt ons en onze leden dus heel goed uit.' Maar is de planning nu ook consistenter geworden? 'In de basis zeker', aldus Koopmans. 'De spelregels worden door het algoritme altijd op dezelfde manier toegepast en kunnen niet worden beïnvloed door de interpretatie van individuele planners. Wel hebben we nog steeds ruimte om de voorlopige planning van het algoritme bij te sturen op basis van actuele overwegingen richting een definitieve planning.' Volgens Koopmans heeft Cosun Beet Company nu een volwassen planningsmechanisme dat de komende jaren nog verder verbeterd kan worden: 'CQM heeft uitermate knap werk verricht. Ze hebben zich onze materie heel snel eigen gemaakt en hebben ons gestimuleerd om nog beter over het planningsproces na te denken. Als ik nu, na de eerste toepassing van dit algoritme, naar de perfectie van de planning kijk denk ik dat we al op tachtig procent zitten. Ik ben ervan overtuigd dat we, door ervaring, steeds sneller en consistenter gaan plannen. En dus naar steeds meer tevredenheid van onze telers.'
Ook complexe planningsvraagstukken onder capaciteitsdruk?
Wij helpen je naar een robuuste en uitlegbare aanpak. Plan een gesprek met Daniëlle of Jordi.
Op de hoofdfoto bovenaan staan v.l.n.r.: Kees Langebeeke (Manager Agro Logistiek - Cosun Beet Company), Manous Koopmans (Innovatiemanager Agro Logistiek - Cosun Beet Company), Jordi Zomer (Consultant - CQM) en Daniëlle Hendriksen (Junior Consultant - CQM).
Foto credits: EvE Creations.
